کد خبر : 131

دیدگاههای شفاهی و مکتوب روشنفکران و اندیشمندان، رجال و دولتمردان، فرهنگ دوستان، روحانیون، تجار، انجمنهای مردمی، میسیونهای مذهبی، استقرار نظام مشروطه در کشور، ایجاد نهادهای رسمی دولتی و احزاب سیاسی، ترجمه کتاب‌ها و سفرنامه ها و اطلاعات بسیار درباره امور خیریه کشورهای دیگر از جمله عوامل تأثیرگذار بر امور خیریه نوین در ایران عصر قاجار ، به شمار می‌رفتند.

مطالعه و بررسی منابع عصر قاجار، از این واقعیت تاریخی حکایت می‌کند که در در مقایسه با ادوار قبل به ویژه دوره‌ صفویه، جمعیت ایران به گونه‌ای چشمگیر کاهش داشته است. شیوع بیماری‌هایی واگیر وکشنده چون وبا و طاعون ناشی از بروز قحطی‌های مداوم، بروز جنگ‌های پرتلفات داخلی و حتی خارجی، همچنین رکود اقتصادی متاثر از ناامنی جاده‌ها و کمبود سرمایه، در کاهش جمعیت ایران عصر قاجار تاثیری بسزا داشت و مشکلاتی فراوان پدید آورد. در دوران قاجار تغییرات اقتصادی اقشار جامعه اندک بود. شاید پیش از انقلاب مشروطه برخی از رجال کمی ثروتمندتر بودند اما زندگی عمومی جامعه هیچ فرقی نکرده بود. تحمل زندگی تنها به دلیل دستیابی به وسایل و امکاناتی نوین بود که در عصر قاجار زمینه‌ استفاده‌ از آنها فراهم آمد. تجارت خارجی نسبت به سال‌های آغازین سلطنت قاجار تا حدودی در پایتخت  و شهرهایی چون تبریز رشد یافته بود، اما از صنعت نشانه‌ای وجود نداشت. به هرحال در دوران قاجار جمعیت ایران از ده میلیون نفر فراتر نرفت. فقر، گرسنگی، بی توجهی به امر بهداشت، پایین بودن سطح آگاهی عمومی، بی‌سوادی، برخوردار نبودن از حقوق فردی و اجتماعی، از جمله عوامل موثر مشکلات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی و شیوع امراض گوناگون واگیرداری چون آبله، وبا و طاعون بودند.

شرایط حاکم بر جامعه قاجار و نیز کمبودها و نارسایی‌ها، مهم‌تر از آن بی‌برنامگی و بی‌کفایت سیاسی پادشاهان قاجار، اوضاع داخلی کشور را بحرانی کرده بود. ایران از سویی دیگر به دلیل قرار گرفتن در یک شرایط ویژه بین‌المللی، از جهان پیرامون چنان تأثیراتی پذیرفت که هر آنچه امروزه در اطراف‌مان وجود دارد، باید سنگ بنای آغازین‌اش را همان عصر قاجار دانست. عواملی متعدد که در ساختن بستر لازم تغییرات و اصلاحات اجتماعی، سیاسی و ... جامعه‌ ایرانی اهمیتی فراوان دارند، ورود اندیشه‌های جدید که خواهان تغییر مسایل اجتماعی در راستای بهبود اوضاع عمومی بودند، مطالبه امکانات برابر استفاده از تحصیل، مراکز درمانی و بهداشتی، محل زندگی و ... را در پی داشتند. اقداماتی که از پیش در قالب‌های مذهبی همچون خیرات و مبرات و موقوفات و دستگیری از مستمندان وجود داشت، در دوره فتحعلی شاه از سوی رجال قاجاری به عنوان یک ضرورت اجتماعی مورد توجه قرار گرفت و همچنین از دوره مظفرالدین شاه همگام با جریان مشروطیت و ورود مفاهیم جدیدی از زندگی، اجتماع، سیاست و اقتصاد، با رویکردی قانون‌مندانه‌تر و نه صرفا به واسطه ابعاد مذهبی آن و تنها برای مصارف عام‌المنفعه در جامعه ضرورت و موجودیت یافت. از آن پس جدای از مقوله وقف، بسیاری از مراکز عام‌المنفعه چه مردمی چه دولتی پدید آمدند، و با ساختاری نظام‌مند در مکان و زمان معین، برای افرادی مشخص (یتیمان، بینوایان، زنان بی‌سرپرست و ...) تشکیل شدند.

انتشار مقالات متعدد با هدف آگاهی‌بخشی و روشنگری در روزنامه‌های فارسی آن روزگار دارای اهمیت بسیار بوده است. مطبوعات از جمله مراجع بسیار مهمی به شمار می‌رفتند که درباره تاسیسات عام‌المنفعه‌ موجود اروپا مطالب بسیاری می‌نوشتند که در داخل بازتاب‌هایی مطلوب داشت. همچنین گفتار ماموران دولتی و تحصیل‌کرده‌های فرنگ‌رفته، تجار و روحانیون که در سفرهای گوناگون با شرایط تمدنی، آبادانی، عدالت، بهداشت، و حقوق انسانی موجود در اروپا و دیگر دولت‌ها آشنا شده و در بازگشت به وطن از دیده ها و تجربه های خویش، سخن راندند، به تدریج فایده‌های دستیابی به تمدن اروپایی را در اذهان مردم روشن کردند. دیدگاه‌های شفاهی و مکتوب روشنفکران و اندیشمندان، رجال و دولتمردان، فرهنگ دوستان، روحانیون، تجار، انجمن‌های مردمی، میسیون‌های مذهبی، استقرار نظام مشروطه در کشور، ایجاد نهادهای رسمی دولتی و احزاب سیاسی، ترجمه کتاب‌ها و سفرنامه‌ها و اطلاعات بسیار درباره امور خیریه کشورهای دیگر از جمله عوامل تأثیرگذار بر امور خیریه نوین در ایران آن روزگار، به شمار می‌رفتند.

بنیان‌گذاران امور جدید خیریه و موسسات نوین عام‌المنفعه،‌ از میان گروه‌های گوناگون اجتماعی برخاسته بودند و بیش از دیگران نقش داشتند. از آن جمله صاحبان حکومت و مالکان بزرگ، همچنین گروه‌های روشنفکر و اندیشمندان متاثر از شنیده‌ها و دیده‌های خود در کشورهای اروپایی در پی بستر مهیایی که در هنگام استقرار نظام مشروطه در کشور فراهم آمده بود، از دیگر گروه‌های بنیان‌گذار امور جدید خیریه در ایران عصر قاجار به شمار می‌آمدند.

 

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3