کد خبر : 420

هفته نامه "شهر امید" در بیست و یکمین شماره خود نوشت:

زنده‌یاد محسن مقدم با برگزیدن راهِ وقف، خود و یادگارانش را به سرزمین ماندگاری و جاودانگی فرستاده است.تهران، اکنون به این موقوفه تاریخی (خانه‌موزه مقدم) می‌نازد.

کمی آن‌سوتر از میدان امام حسن‌آباد، خیابان شیخ هادی را که پشت سر بگذاری، خانه‌ای زیبا به رنگ تاریخ پیش رویت جای دارد. این خانه تاریخی و زیبا اگر در جست‌وجوی تاریخ و فرهنگ باشی، می‌تواند گوشه‌ای خلوت برایت باشد. باورکردنی نیست؛ چند صد متر دورتر بازار ابزار و آلات ساختمانی است و کمی آن‌سوتر بازار پرچ و لباس‌های نظامی. اینجا اما در فضای ساکت و آرامش چنان قراری می‌یابی که می‌خواهی ساعت‌ها بنشینی و بیندیشی. این خانه اما جای نشستن و درنگ کردن نیست؛ یکی از موقوفه‌های ویژه ایران روبه‌رویت قرار دارد؛ خانه‌ای تاریخی که البته جز ارزش‌های معماری ساختمان، گنجینه‌ای از آثار ارزشمند تاریخی از هزاران سال پیش بدین‌سو را در خود جای داده است؛ اینجا خانه‌موزه مقدم یا به تعبیر تولیت امروزی این موقوفه، موزه مقدم دانشگاه تهران است! آمده‌ام از وضعیت موقوفه‌ای خبر بگیرم که شهرتش همه جا را برداشته است. اهل فرهنگ و معرفت،‌ اینجا و نامی را ‌که با آن جاودانه شده است، می‌شناسند و اگر نشناسند باید کمی به معرفت خود شک کنند. چند ده متری که‌ از خیابان شیخ هادی فاصله می‌گیری، ساختمانی را می‌بینی که بر پیشانی‌اش روی کاشی‌های لاجوردی نوشته شده «موزه مقدم».

اینجا تاریخ به تماشا می‌نشیند

این عمارت زیبا که اکنون به موزه تبدیل شده، در زمره خانه‌های باشکوه دوران قاجار به شمار می‌آمده است. اینجا ما را مسافر قطار رازآلود تاریخ می‌کند ... به روزگاران گذشته می‌برد؛ زمانه‌ای که خیلی هم دور نیست ... . محمدتقی خان احتساب‌الملک، نخستین صاحب خانه، از کارگزاران حکومتی در آن دوران، بود و دو پسر به نام‌های حسن و محسن داشت. محسن، پسر کوچک او پس از بازگشت از سفر تحصیلی اروپا در حوزه‌های نقاشی، تاریخ هنر و باستان‌شناسی در سال 1315، به همراه همسرش در خانه پدری ساکن شد. او که به فرهنگ ایران بسیار علاقه داشت، هم‌زمان با فعالیت‌های علمی و دانشگاهی، آثار و اشیای تاریخی و فرهنگی گرد می‌آورد.

 

این مجموعه پس از مدتی به گنجینه‌ای از کاشی، قطعات سنگی تراشیده شده، پارچه، چپق و قلیان، سفالینه، شیشه، تابلو نقاشی، سکه‌ها، مهرها و اسناد تاریخی تبدیل شد. محسن مقدم در سال 1351 خورشیدی، هم‌زمان با سال درگذشت حاج حسین آقا ملک، دیگر گنجینه‌دار و واقف بزرگ تاریخ معاصر ایران، خانه پدری خود را به همراه آثار نفیس گردآوری شده در آن بر دانشگاه تهران وقف کرد. خانه‌موزه مقدم اکنون یکی از گنجینه‌های زیبای وقفی در پایتخت ایران به شمار می‌آید. مقدم و همسر فرانسوی‌اش، سُلما، زمانی زیر نظر آندره گدار، باستان‌شناس و معمار پرآوازه فرانسوی، در موزه ایران باستان مشغول بودند. مقدم  سرپرستی هیاتی برای تهیه نقشه باستان‌شناسی گیلان در سال 1340 خورشیدی و همچنین فعالیت‌های گوناگون علمی در دانشگاه تهران به عهده داشت. محسن مقدم، یکی از نخستین استادان آکادمیک باستان‌شناسی در ایران به شمار می‌آید. شیفتگی او برای گردآوری آثار تاریخی متعلق به فرهنگ و تمدن ایران موجب شد، در سراسر عمر گنجینه‌ای فراهم آورد که امروز به بسیاری از نمونه‌های مشابه پهلو می‌زند. بخشی از آثار تاریخی ایران که او گرد آورد، از مجموعه‌های خارجی خرید و به ایران بازگرداند. پیوند این کار نیک با اندیشه جاودانه وقف موجب شد، نام محسن مقدم و خانه‌موزه‌ای امروز در زمره مفاخر ایران جای گیرد.

آنگاه که هنر و تاریخ پیوند می‌خورند

خانه‌موزه مقدم، گویی گزیده‌ای از تاریخ چند هزار ساله ایران را در خود گردآورده است. اینجا و در بخش‌ها و تالارهای گوناگون آن، هرچه از دل تاریخ و فرهنگ بخواهی می‌توانی بیابی؛ سفال، پیکرک‌های گلی، کاشی، پارچه، فلز، سکه و  مهرهای تاریخی. این‌ها همه آن چیزی نیست که واقف این گنجینه به دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران ارزانی داشته است. در گوشه‌ای دیگر از این خانه و موزه جذاب، آثاری دیگر همچون شیشه، نقاشی، پاپیه ماشه، گل‌نوشته، نسخه‌های خطی، مدال، تدخین، سنگ، چوب، صدف و عاج، چشم‌ها را خیره می‌کنند.

این خانه تاریخی، سه حیاط اندرونی، بیرونی و سرایداری را در گستره‌ای بیش از 20 هزار متر دربرگرفته است. ساختمان بیرونی، اتاق‌های پیشخوان، پذیرایی و حوض‌خانه را در خود جای داده است. اتاق پیشخوان، اکنون به معرفی واقف و فعالیت‌های کاری و علمی او در قالب عکس و لوازم شخصی اختصاص دارد. همچنین در بخشی دیگر از این اتاق، آثار تزیینی چوبی، وسایل آشپزخانه و صندوق‌خانه‌های قدیمی به نمایش درآمده است. اتاق پذیرایی، اکنون سالن گاه‌نگاری نام دارد. بخشی از آثار و اشیای تاریخی موزه مقدم بر اساس توالی دوره‌های گوناگون تاریخ ایران در این سالن به نمایش گذارده شده است. این آثار فرهنگ‌های گوناگون را در دوره‌های مختلف تاریخی نشانگرند. سفالینه‌ها، ابزارهای سنگی، مفرغینه‌ها، شیشه‌ها، مهرها و اشیای فلزی، میهمانان تاریخی این سالن به شمار می‌آیند. حوضخانه بنای اندرونی که به دوره مظفرالدین شاه قاجار بازمی‌گردد، اکنون سیر دگرگونی کاشی و سفال‌های تاریخی ایران را در میانه سده‌های چهارم تا سیزدهم هجری به نمایش می‌گذارد.

بنای عمارت مقدم، بخش‌هایی دیگر نیز دارد. کارگاه شخصی مقدم، اکنون به کتابخانه تبدیل شده است. ساختمان اربابی، بخش‌هایی گوناگون همچون اتاق کدخدا، حمام کوچک و خانگی با کاشی‌های قاجاری با مضمون استحمام، اتاق صدف، اتاق تدخین و زیرزمین با تزیینات سفال را دربرگرفته است. ایوان قاجار، در ضلع شمالی ساختمان اربابی بر پایه چند ستون و طاق ساخته با هنرآفرینی زنده‌یاد محسن مقدم پدید آمده است. کاشی‌های دوران زندیه و قاجاریه، این ایوان را تزیین کرده‌اند. حوضچه مرمری کوچک متعلق به حمام فتحعلی شاه، در میانه این بخش کار گذاشته شده که جلوه‌ای منحصربه فرد بدان بخشیده است. آب این حوضچه، از راه یک جوی باریک به استخر، در حاشیه شمالی حیاط بیرونی می‌ریزد. مقدم، این استخر را در جریان سفر سال 1335 خورشیدی به اسپانیا، از روی استخر و آب‌نماهای باغ الحمراء الگو گرفته و پس از بازگشت، در ساختمان پدری اجرا کرده است. گلخانه، در ضلع شمالی ساختمان، با کاشی‌های قدیمی لعاب‌دار و ازاره‌های سنگی حجاری‌شده با مضمون گل و گیاه پدید آمده است. دیوار تجدد، حوض ژاپنی، زیرزمین، ایوان، اتاق قاجار و اتاق نشیمن، از دیگر بخش‌های بنای باشکوه با برگزیدن راهِ وقف، خود و یادگارانش را به سرزمین ماندگاری و جاودانگی فرستاده است. دانشگاه تهران، اکنون به این موقوفه تاریخی می‌نازد

 

به شمار می‌آیند. تماشای هریک از این بخش‌ها می‌تواند گوشه‌ای از فرهنگ و تاریخ دیرینه این سرزمین را به نمایش بگذارد.

در سرزمین نیکوکاری

دیدار این خانه تاریخی و گنجینه درون آن، در کنار جذابیت‌هایی که گشت‌وگذار در یک خانه تاریخی و دیدار آثار تاریخی موجود در آن دارد، ما را به سرزمین درخشان وقف می‌کشاند؛ دنیایی که ایرانیان مسلمان، یگانه پیش‌روان آنند. آشنایی با این موقوفه، ما را با واقفی آشنا می‌کند که شیفته سرزمین و تاریخش بود؛ او می‌پنداشت آنچه را در این سرزمین به دست آورده است، باید برای مردمش برجای بگذارد. محسن مقدم راهی را برگزید که پیش از او بسیاری، از آن رفته و آثاری نیک برجای گذارده بودند. او راه وقف را برگزید ... راه نیکوکاری و جاودانگی!

بازدید از خانه‌موزه مقدم، تنها تماشای یک گنجینه تاریخی نیست؛ که، از این‌دست گنجینه‌ها در جای‌جای این سرزمین می‌توان یافت. آنچه در این میانه، بیشتر به چشم می‌آید، کوششی است که زنده‌یاد محسن مقدم در جاودانگی این عمارت زیبا و گنجینه درون آن انجام داده؛ او با برگزیدن راهِ وقف، خود و یادگارانش را به سرزمین ماندگاری و جاودانگی فرستاده است. دانشگاه تهران، اکنون به این موقوفه تاریخی می‌نازد؛ هر روز دوستداران فرهنگ و تاریخ این سرزمین، راه و نشانی خانه‌موزه مقدم را در پایتخت می‌جویند تا به تماشای گنجینه‌ای بنشینند که یک واقف نیک‌اندیش برایشان به یادگار گذاشته است. برای تماشای این خانه زیبای تاریخی و گنجی که درونش نهفته است.

مژگان جعفری

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3