کد خبر : 441

هفته نامه "شهر امید" در بیست و سومین شماره خود نوشت:

نذر آیینی است که توکل به خدا را در دل‌ها می‌پروراند، تشویش و پریشانی را از میان می‌برد.

«ما بچه‌ها هر یک نذری داشتیم، نذری من چلو و خورش قرمه‌سبزی و عبارت از چهار من برنج بود که روز بیست و هشت صفر (روز شهادت حضرت امام حسن سلام‌الله علیه) پخته می‌شد و چندان طول و تفصیلی نداشت. نذری برادرم آقای فتح‌الله مستوفی شربت بود که نمی‌دانم چه  مقدار قند را در شب عاشورا شربت کرده به مردم می‌دادند. خواهر کوچکترم خیرالنسا خانم شله‌قلمکار نذری امام زین‌العابدین (ع) داشت که در اربعین می‌دادند ... خواهر کوچکترم خدیجه خانم حلوایی از آرد و شکر و روغن و زعفران نذری داشت که در اربعین می‌دادند. اجمالا مردم توانا همگی برای اولاد خود چیزهایی نذر می‌کردند و با نهایت وفاداری نذر خود را ادا می‌کردند.» این توصیف عبدالله مستوفی، نویسنده کتاب ارزشمند «شرح زندگانی من؛ تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجار» درباره نذری‌های خانوادگی در ماه محرم در واقع گوشه‌ای از آیین دیرینه ایرانیان در دست‌گیری از نیازمندان و کوشش در زدودن سیمای فقر و تنگ‌دستی از جامعه به شمار می‌آید.

نذر و بخشش در راه خدا، همچون عمل به پیمانی معنوی که فرد بر خود لازم می‌‌داند، یکی از جنبه‌های مهم فرهنگی برشمرده می‌شود که در بسیاری جوامع از روزگاران دیرین تاکنون رواج داشته است. این فرهنگ، از بخشش انسان و پیوند او با پروردگار نشان دارد و پیامدهای آن نیازهای روحی و مادی جامعه را برمی‌آورد. گره‌‌گشایی، دست‌یابی به آرامش، رفع نیاز، تقویت روحیه معنوی و پیوند با خدا، تمرین تعهد و اخلاص و خیرخواهی و نیز در سطحی گسترده‌‌تر، تامین نیازهای جامعه، استحکام اجتماعی و تقویت روحیه همدلی، از جمله سودمندی‌های مهم نذر است.

نذر هرگونه که باشد اما تمرینی از انجام یک عمل نیک و وفای به عهد و پیمانی معنوی است. وقف و نذر از روزگاران دور تاکنون، برای از میان بردن چهره زشت و غم‌انگیز فقر از جامعه موثر بوده است. وقفیات، دامنه تاثیرات اجتماعی و اقتصادی گسترده داشته و واقفان در میان مردم تصویری به یادماندنی از خود برجای گذاشته‌اند. نذورات نیز در جای و زمان خود مؤثر و مهم بوده‌اند. بسیار درباره اهمیت وقف و تاثیرهای آن در فقرزدایی نوشته شده است؛ از جمله محمدتقی سالک در نوشتاری می‌نویسد: «یکی از مهمترین کارکردها و آثار وقف نقش آن در از بین بردن فقر است. ... از متون اسلامی به خوبی روشن است که اسلام خواهان زدودن همه‌ جوانب و زوایای فقر در اقتصاد جامعه و نیز به دنبال رفاه عمومی در حد معقول و مشروع است. اسلام برای اجرای عدالت اجتماعی، تعدیل و توزیع ثروت و از بین بردن فقر در جامعه، قوانینی چون خمس و زکات را وضع کرده و در عین حال ثروتمندان را تشویق به خیرات نموده تا به فقرا و تهیدستان کمک شود و اغنیا و مالداران را از جمع‌آوری و نگهداری ثروت برحذر داشته است.»

روایتی تاریخی از نذرهایی برای تنگ‌دستان

مساله کمک به فقیران و زدودن فقر از چهره جامعه در این میانه از موضوعاتی است که بخشی از تاریخ اجتماعی ایران را دربرمی‌گیرد؛ موضوعی که کنکاش در آن می‌تواند به گونه‌ای، هم از یاریگری‌ها و همدلی‌های اجتماعی، هم از آرمان‌های اجتماعی پرده بردارد؛ آرمان‌هایی که در هر عصر به فراخور مقتضیات، شکلی و ویژه بر خود گرفته است. باز به تاریخ سفر می‌کنیم تا به تماشای نمونه‌هایی از نذرها برای تنگ‌دستان بنشینیم.

عبدالله مستوفی در خاطرات خود در این‌باره می‌نویسد: «روز تاسوعا و عاشورا گذشته از مشغولیات روضه، ما مشغله دیگری هم داشتیم و آن کمک به تقسیم نذری بود. پدرم نمی‌دانم در نتیجه چه پیشامد در چه دوره‌ای از ادوار زندگی خود نذری کرده بود که در هر یک از این دو روز پنجاه من برنج پلو می‌کردند و به مردم می‌دادند. این نذری در پنج شش دیگ بزرگ ریخته می‌شد، دیگ اول آن سه ساعت به ظهر مانده حاضر بود. این دیگ برای اشخاصی که از روزهای قبل به توسط خدمتکارها و نوکرها ظرف فرستاده بودند تخصیص داشت. دیگ دوم را در ظرفهای خانه می‌کشیدند و برای همسایه‌ها و اقوام به خانه‌ها می‌فرستادند. دیگ سوم و چهارم بین فقرایی که دم در می‌آمدند تقسیم می‌شد. پنجم و ششم که در حدود ظهر تا یک ساعت بعدازظهر از کار درمی‌آمد، مخصوص اهل خانه و کس و کار آنها بود ... مادر به کار رسیدگی می‌کرد تا کاستی به وجود نیاید. بچه‌ها هم برای گرفتن و پر کردن و برگرداندن ظروف فقرا کمک می‌کردند و در این کار خیر و نیکو سهیم می‌شدند. نذری پلویی ساده با گوشت بود که با ادویه طعم‌دار می‌شد. پلو هم چرب و نرم با ته دیگی لذیذ. گاهی هم اتفاق می‌افتاد که فقیر دم در ظرفی نداشت و یک پارچه نان سنگک کار ظرف را انجام می‌داد.» بدین‌سان با دستان پرسخاوت یک خانواده، عده‌ای زیاد، از فقیر و تنگ‌دست گرفته تا خویشان و همسایگان و نیز اهل خانه، از خوردن نذری برخوردار می‌شدند؛ چه بسا آن‌ها نیز با استفاده از آن نذری در دل‌هایشان نوری از امید و بهبود شرایط می‌دمید و خود نیز بنا به توان‌شان، نذرهایی دیگر بنیان می‌گذاردند.

جایگاه نذر در فرهنگ ایرانی

نذر در واقع با معنادهندگی ویژه خود به زندگی در بستر جامعه، پیوندهایی ناگسستنی و مستحکم را موجب می‌شود؛ از پیوند بنده با بنده گرفته تا پیوند بنده و خدا. شاید بتوان یک سویه مهم استحکام و بقای جامعه را از دیروز تا امروز در ادای نذرهای گوناگون دانست.

نذر کردن در طول تاریخ به انواع و اقسام در میان مردم و نیز افراد حکومتی و شاهان مورد توجه بوده است. همه با این سنت یا آیین نمادین مذهبی که نوعی مشکل‌گشایی را در خود نهفته دارد، خو گرفته‌اند؛  نذر دهندگان از این راه، توجه پروردگار و دل بندگانش را به دست می‌آورند تا از مراحل سخت زندگی و مشکلات و مسایل آن با این اعتقاد قلبی بگذرند. نذری‌ها از روزگاران گذشته، بیشتر در روزهای عزاداری ماه‌های محرم، صفر و رمضان داده می‌شد. بسیاری از نذرها هم اما به زمانی معین تعلق نداشت. این روش نذری همچنان در زندگی جاری ایرانیان از جایگاهی مهم برخوردار است.

روزبه رهنما

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3