کد خبر : 446

هفته نامه "شهر امید" در بیست و چهارمین شماره خود نوشت:

زنان در روزگار پس از مشروطه، با گستره‌ای تازه از حضور و فعالیت در جامعه ایران روزگار قاجار روبه‌رو شدند.

«خانمهای ایران یک شرکت خیریه درست کرده‌اند و دیروز که جمعه بود، در پارک اتابک یک مجلس کنفرانس و سینموتوگراف دادند و با پولی که جمع می‌شود می‌خواهند یتیم‌خانه و مریضخانه و مدرسه برای دخترها درست بکنند.‌» این اعلان که در یکی از روزنامه‌های عصر مشروطیت منتشر شده است، همچون پیکی که خبری خوش با خود آورده است، از دوره‌ای نوین از حضور زنان ایرانی در فعالیت‌های اجتماعی با رویکرد خیریه آگاهی می‌دهد. این هوای تازه، در واقع از تلاش‌های زنان برای برون‌رفت از محیط محدود سنتی و حرکت به سوی زندگی جدید برآمده است.

پیروزی جنبش مشروطیت ایران در میانه‌های دوره قاجار، فصلی نوین در تاریخ ایران گشود. این جنبش سیاسی- اجتماعی در کنار دستاوردهای گوناگون در عرصه سیاست، حوزه اجتماع را به‌شدت متاثر ساخت. گسترش فعالیت‌های آزادی‌خواهانه اجتماعی همچون انتشار گسترده روزنامه‌ها و مجله‌ها و شکل‌گیری انجمن‌های گوناگون، از جمله دستاوردهای اجتماعی جنبش به شمار می‌آمد.

زنان در روزگار پس از مشروطه، با گستره‌ای تازه از حضور و فعالیت در جامعه ایران روزگار قاجار روبه‌رو شدند. آنان با پیروزی مشروطیت و اثرگذاری آن در حوزه‌های گوناگون توانستند به عرصه‌های گوناگون فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی وارد شوند. آن‌ها از همان دوره به‌عنوان دسته‌ای فعال و اثرگذار در جامعه سنتی ایران، مسئولیت‌هایی را برعهده گرفتند. ایجاد نهادها و سازمان‌های اجتماعی با رویکرد خیریه، از جمله فعالیت‌های زنان در این دوره به شمار می‌رود. زنان در این نهادها که عمدتا انجمن نامیده می‌شدند می‌کوشیدند زمینه‌هایی مناسب برای آموزش و پرورش دختران به‌ویژه با نگاه نیک‌اندیشانه فراهم آورند.

 

زمینه فعالیت زنان پس از شکل‌گیری مجلس نخست مشروطه آسان شد. انجمن مخدرات وطن، یکی از مهم‌ترین نهادها در این زمینه به شمار می‌آید. آقابیگم دختر شیخ هادی نجم‌آبادی، روحانی نواندیش و نیکوکار سرشناس در دوره قاجار، این انجمن را بنیان گذارد. اعضای انجمن شصت نفر بودند. اینان که در خانواده‌های هوادار مشروطه پرورش یافته بودند، آنگونه که خود تصریح می‌کردند، هدف‌هایی چون دفاع از استقلال کشور، مخالفت با وام‌گیری خارجی، جلوگیری از خرید کالاهای اجنبی و تبلیغ کالاهای داخلی را در نظر داشتند. آنان تصمیم گرفتند برای ایجاد یتیم‌خانه و مدرسه و اکابر دخترانه بکوشند.

انجمن خواتین و شرکت خیریه خواتین ایران، دو نهاد دیگر بودند که فعالیت‌هایی گسترده برای سازمان‌دهی یتیم‌خانه‌ها، مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها و گردآوری کمک‌های مردمی انجام دادند. این انجمن‌ها حتی مجامع هنری، اجتماعی و فرهنگی را نیز مورد توجه قرار دادند و در برنامه‌های خود گنجاندند تا دختران به عرصه فعالیت‌هایی اینچنین نیز وارد شوند. در فراخوان یکی از این برنامه‌ها اینگونه آمده است: «عموم خواتین محترم برای مقاصد خیریه از قبیل یتیم‌خانه و مریضخانه و مدرسه دختران، از روی پروگرام وزارت علوم و غیره و مجلس کنفرانس و سینماتوگراف دعوت به عمل می‌آید ... حضرت سردار ملی ستارخان و سالار ملی باقر خان نیز حضور خواهند داشت.»

صفحات تاریخ جنبش مشروطه در سال 1285 خورشیدی و پس از آن، بیانگر نقش پررنگ زنانی است که وظیفه‌های اجتماعی را در کنار مردان برای تغییر اوضاع برعهده گرفته‌اند. یکی از ابعاد مهم تلاش زنان برای رسیدن به خواسته‌های خود در دوران جدید تاریخ ایران، دست‌یابی به سواد، تحصیلات و آگاهی از شاخه‌های گوناگون علم و دانش است. این‌ها برای دست‌یابی به علم، رنج‌ها و سختی‌هایی را از سرگذراندند و برای فراهم کردن زمینه دست‌یابی دیگر دختران و زنان به این آرمان نیز، فشارهایی را تاب آورده و مصایبی را تجربه کردند. عمده اقداماتی که انجمن‌های زنان در پیش گرفتند، در واقع تلاش خیرخواهانه و پیگیر در عرصه آموزش به دختران، مادران و زنان فردای میهن‌شان بود، به‌ویژه طبقه تهی‌دست و بی‌بضاعت تا آنان نیز بتوانند از حقوق اجتماعی بهره‌مند شوند. آن‌ها تحصیل را تنها به قشر ثروتمند و طبقات بالای جامعه منحصر نمی‌دانستند.

این زنان، خود را در فعالیت‌های خیرخواهانه و دیگر گستره‌های اجتماعی با مردان همسان می‌دانستند و برای برون‌رفت از محیط صرفا زنانه می‌کوشیدند. اینان نخستین آموزگاران کودکانشان بودند و به تعلیم آن‌ها اهمیت می‌دادند. همین نقش مهم و سازنده، آن‌ها را در مسیر دگرگونی شرایط زندگی‌شان یاری می‌رساند. خیرخواهی و یاریگری زنان برای زنان البته تنها به این موضوع محدود نمی‌شد و دیگر حقوق اجتماعی و فرهنگی مانند نگهداری و حمایت از دختران بی‌سرپرست و یتیم و ساخت بیمارستان را نیز دربرمی‌گرفت.

روزبه رهنما/ روزنامه‌نگار

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3