کد خبر : 460

هفته نامه "شهر امید" در بیست و پنجمین شماره خود نوشت:

شاخص جهانی نیکوکاری ایران با دو پله کاهش نسبت به گذشته اکنون در رتبه هشتاد و شش بخشش در جهان قرار گرفته است.

هر ساله آمارهای جهانی متعددی در زمینه فعالیت‌های اجتماعی منتشر می‌شود اماCAF، یک موسسه خیریه بین‌المللی است که سالانه، «شاخص جهانی بخشش» را اعلام می‌کند. شاخصی ترکیب یافته از هر دو معیار پول و زمان. این موسسه می‌گوید هدفش از اعلام این شاخص جهانی این است که بدین‌وسیله طبیعت متغیر و منحصر به فرد رفتار خیرخواهانه را انعکاس دهد و فراتر از آن بر تفاوت‌های فرهنگی و منطقه‌‌ای در زمینه‌‌‌ انجام امور خیریه، تاکید کند. با همه این‌ها گزارش تازه این موسسه همانند گزارش‌های سال‌های گذشته، درباره وضعیت کشوری مانند ایران با ابهام‌هایی مواجه است. این ابهام‌ها بیشتر از آن روست که نیکوکاری و بخشش در ایران با استناد به چه آمارهایی برآورد و تحلیل شده است؟ در کشوری که اساسا نیکوکاری و بخشش با فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم ایران آمیخته است و فرهنگ بخشش بدون چشمداشت و پنهان وجود دارد و بسیاری از خیران بدون اینکه کسی با خبر شود خیرات و نذوراتشان را به دست نیازمندان می‌رسانند، یک نهاد بین‌المللی چگونه این عملکرد آن‌ها را در محاسبات آماری شاخص بخشش لحاظ کرده است؟ آیا خمس و زکات یا موضوعی مانند وقف که خاص فرهنگ اسلامی و ایرانی است در این برآورد جهانی به‌عنوان یک شاخص مورد توجه قرار گرفته است؟ دلایل زیادی وجود دارد که با استناد به آن‌ها می‌توان درباره این شاخص و ادعای این موسسه درباره سقوط دو پله‌ای ایران در شاخص جهانی نیکوکاری تردید کرد.

انتشار آمارها و خبرهای بین‌المللی در نبود نظام آماری یکپارچه اغلب در حالی از سوی رسانه‌ها مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته و به آن استناد می‌شود که صحت و سقم آن‌ها پیشتر سنجیده نشده است. اما با استناد به همین آمار اغلب نتیجه‌گیری می‌شود که ایران در رتبه بخشش و نیکوکاری سقوط کرده و با فراگیری شبکه‌های اجتماعی همین رویکرد و جمع‌بندی در میان گروه‌ها و افراد مختلف منتشر می‌شود. اما موسسه‌ای که چند سال پیش از این، رتبه ‌ایران را در نیکوکاری در پله‌های خیلی پایین یعنی در جایگاه ۹۱ جهان قرار داده بود و حالا در رتبه 86، از نظر جمع‌بندی آماری و اظهارنظر درباره میزان بخشش و نیکوکاری ایرانیان و اختصاص رتبه‌ای به آن‌ها در این زمینه تا چه اندازه به آمارهای دقیق و مستند دسترسی داشته است؟

روش نظرسنجی این موسسه به این صورت است که در اغلب کشورهای مورد بررسی، هزار پرسشنامه توسط جامعه نمونه‌‌ای متشکل از افراد بالای 15 سال که در مناطق شهری زندگی می‌‌کنند، تکمیل می‌شود. در این شاخص، سه رفتار خیرخواهانه؛ یعنی «کمک نقدی به موسسات خیریه»، «فعالیت‌های داوطلبانه» و «کمک به افراد نیازمند ناشناس» لحاظ شده و اعلام شاخص نیکوکاری و بخشش برای کشورها در جهان توسط موسسه CAF هم بر همان مبناست.

در سال‌های گذشته نیز آنچه این موسسه اعلام کرده بود، در ایران از سوی کارشناسان و تحلیلگران آشنا به مسائل اجتماعی ایران نقد شده بود. چنانکه در سال ۱۳۹۳ هم که آمار مرتبط با شاخص جهانی بخشش توسط همین موسسه اعلام شد و جایگاه ایران در رتبه ۹۱ قرار گرفت، منتقدان به این نکته اشاره کردند که بررسی کار‌شناسی گزارش نشان‌دهنده ضعف‌ها و خلأهایی در شاخص‌های ارزیابی این پژوهش است، برای مثال مشخص نیست آیا کسانی که در ایران، به پرسشنامه‌های پژوهش مورد نظر پاسخ داده‌اند، مواردی چون خمس، زکات یا کمک‌های قرض‌الحسنه خود را نیز جزو فعالیت‌های خیرخواهانه به شمار آورده‌اند یا نه؛ در واقع، شاخص‌های ارزیابی فعالیت‌های خیرخواهانه داوطلبانه در ایران باید بر اساس معیارها و مفاهیم موجود در این فرهنگ بازنگری و تنظیم شود، و در طراحی این پرسش‌ها باید رویکردی «درون فرهنگی» یا «Emic» داشت.

 

آیا پرداخت انواع صدقات، «خمس» و «زکات» و نظایر آن را نمی‌توان اقداماتی خیرخواهانه تلقی کرد؟ در بررسی موسسه «CAF»  به چنین مکانیسم‌هایی توجه نشده است؛ چنین فعالیت‌هایی را می‌توان، فعالیت‌هایی «حمایتی» تلقی کرد. مکانیسم‌های متعدد و گوناگون حمایتی در ایران، که ریشه در روحیه بخشندگی دارد، در تعریف و شاخص‌هایی که موسسه «CAF» برای بخشندگی در نظر گرفته مورد غفلت واقع شده است.

این همان پله‌ای است که فکری هم به آن اشاره می‌کند و می‌گوید که دیده نشده است: «یکی از وجوه مهم در بحث نیکوکاری و بخشش در میان ایرانیان اعتقاد به پنهان نگه داشتن بخشش است، اینکه اگر فردی با نیت خیر به دیگری کمک می‌کند بهتر است که گفته نشود. در چنین شرایطی پرسش مهم این است که این وجه از نیکوکاری ایرانیان در کدام بخش از آمارهای جهانی دیده و سنجیده شده است؟ البته این نکته مهمی است که در سال‌های گذشته به دلیل افزایش فشارهای اقتصادی، ممکن است توان اکثریت افراد جامعه برای کمک‌های مادی نسبت به گذشته کاهش داشته باشد اما از سوی دیگر افزایش تعداد خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در ایران، نشان‌دهنده افزایش میزان توجه به موضوع مسئولیت اجتماعی و نیکوکاری است که به نظر می‌رسد این موارد در ارزیابی پلکانی این موسسه لحاظ نشده است.»

علاوه بر این به گفته کارشناسان باید به این موضوع توجه داشت که در بررسی فعالیت‌های خیرخواهانه یا حمایتی در ایران، معمولا برخی از فعالیت‌هایی که اهدافی خیرخواهانه را دنبال می‌کنند، در نظر گرفته نمی‌شوند؛ همانگونه که پیش از این اشاره شد، به‌طور مشخص، می‌توان به فعالیت‌ها یا اقداماتی اشاره کرد که جزو امور دینی ـ مذهبی به شمار می‌آیند و در مطالعه فعالیت‌های حمایتی کمتر به آن‌ها توجه می‌شود: پرداخت انواع صدقات مثل زکات و خمس به‌ویژه به کارگزاران دینی ـ مذهبی را می‌توان از جمله این موارد دانست. بخش قابل‌توجهی از درآمدهای حاصل از اوقاف که صرف مصارف عمومی، خیرخواهانه و حمایتی می‌شود نیز در این مقوله جا می‌گیرد؛ همچنین فعالیت‌های «قرض‌الحسنه»، فعالیت‌های قرض‌الحسنه از جمله امور خیرخواهانه حمایتی است که امروز نه تنها به‌طور رسمی توسط بانک‌های دولتی و غیردولتی، بلکه از طریق موسسات مالی اعتباری نیز انجام می‌شود. در هیچ روستا یا شهری نیست که صندوق قرض‌الحسنه‌ای وجود نداشته باشد. در برخی محلات، فعالیت‌های قرض‌الحسنه در کنار فعالیت‌های هر مسجد، حسینیه و حتی در میان گروه‌های دوستی و خانوادگی نیز دیده می‌شود. بنابراین برای رسیدن به تصویری درست و جامع از فعالیت‌های حمایتی خیرخواهانه در ایران، باید به مواردی از این دست نیز توجه کرد، مواردی که در «شاخص بخشش» که توسط موسسه خیریه بین‌المللی «CAF» ارائه شده، مورد توجه قرار نگرفته است.

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3