کد خبر : 471

هفته نامه "شهر امید" در بیست و ششمین شماره خود نوشت:

وجود نهادهایی چون دارالعجزه‌ها و دارالشفاها که بر اساس سنت‌های خیریه اداره می‌شدند گواهی بر توجه دیرینه ایرانیان به امور نیک می باشد.

دهه 1300 خورشیدی از جنبه‌های گوناگون به‌ویژه حوزه‌های اجتماعی، برهه‌ای مهم از تاریخ ایران به شمار می‌آید. پیامدهای اجتماعی جنبش مشروطیت ایران، ارتباط گسترده روشنفکران ایرانی با جنبش‌های اجتماعی در اروپا و نیز کاستی‌های فراوان در اداره امور گوناگون جامعه، شرایطی تازه پدید آورد. بسیاری از فعالان و روشنفکران ایرانی با بهره‌گیری از الگوهای جهانی در حوزه اداره اجتماع برآن شدند تجربیات تازه را در جامعه ایران نیز به کارگیرند. این دگرگونی‌های مهم به‌ویژه پس از برافتادن حکومت کهنه قاجار و روی کارآمدن نسلی نو از کارگزاران حکومتی، پیامدهایی سودمند به‌ویژه در حوزه امور نیک‌اندیشانه و عام‌المنفعه برای نیازمندان جامعه با خود آورد. ایجاد مراکزی با هدف نگهداری و پرورش کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و پشتیبانی‌های سازمان‌یافته از آنان، در زمره دستاوردهای این تجربه تازه به شمار می‌آمد. پرورشگاه‌های خیریه کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست بدین‌ترتیب با بهره‌گیری از نگاه نیک‌اندیشانه کهن ایرانی و نیز با الگو گرفتن از تجربه‌های نوین جهانی در جامعه ایران آن روزگار پدیدار شدند.

پرورشگاه‌ها ناگاه پدیدار می‌شوند

منابع و اسناد تاریخی از کوششی گسترده در سراسر ایران در میانه سال‌های 1300 تا 1320 خورشیدی برای راه‌اندازی و تجهیز پرورشگاه‌های خیریه و نگهداری و آموزش کودکان یتیم با بهره‌گیری از سرمایه‌های شخصی، درآمدهای اوقاف و درآمدهای دولتی آگاهی می‌دهند. گروه‌های نیکوکار مردمی در این میانه، نقشی چشم‌گیر برعهده داشتند؛ هرچند بنیا‌نگذاری جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، موجب شد بخش‌هایی از کوشش‌های خیرخواهانه ایرانیان، در یک نهاد غیر دولتی اما با حضور گسترده کارگزاران دولتی متمرکز شود. بلدیه (شهرداری) نیز البته به گواه مدارک تاریخی، بخشی از وظایف اساسی خود را در این حوزه‌ها تعریف می‌کرد.

بنیانگذاری جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران در واپسین سال‌های حکومت دودمان قاجار در ایران، در تداوم فعالیت‌هایی انجام پذیرفت که نیک‌اندیشان ایرانی در سده‌ها و دهه‌های پیش از آن در حوزه عام‌المنفعه برعهده می‌کشیدند. این جمعیت بر اساس ماده نوزدهم اساس‌نامه موظف بود آسایشگاه‌هایی برای یتیمان و کودکان کارگران بی‌بضاعت تاسیس کند. این وظیفه همچنین با ایجاد بخش نسوان جمعیت شیر و خورشید سرخ در سال 1307 خورشیدی جدی‌تر پی گرفته شد. پرورشگاه ایتام اصفهان، از مهم‌ترین مرکزهایی به شمار می‌آمد که جمعیت شیر و خورشید سرخ اصفهان بنیان گذارد. کوشش فراوان علی افشار، حاکم اصفهان و امیرقلی امینی، مدیر روزنامه اخگر، موجب شد فعالیت این پرورشگاه در سال 1313 خورشیدی آغاز شود. از تلاش‌های حاکم اصفهان که بگذریم، نام امیرقلی امینی در زمره بنیانگذاران این پرورشگاه، یادآور حضور فردی بود که نام خود را بر تابلوی زیبای نیک‌اندیشی‌های منطقه اصفهان نقش بسته است.

امیرقلی امینی که بود؟

امیرقلی امینی نویسنده، روزنامه‌نگار و سیاست‌مدار، در سال ۱۲۷۶ در اصفهان زاده شد. شرایط ویژه جسمی او که البته گونه‌ای کاستی ظاهری به شمار می‌آمد، موجب شد سرنوشت او به گونه‌ای متفاوت از دیگران رقم بخورد. پاهای امیرقلی در نوجوانی فلج شد. این کاستی فیزیکی اما موجب نشد او ناامیدی در پیش گیرد. زندگی امیرقلی امینی در ادامه با فعالیت‌های گسترده سیاسی- اجتماعی پیوند خورد. او در حوزه‌های روزنامه‌نگاری، ترجمه و فعالیت‌های سیاسی و البته امور نیکوکارانه بسیار فعال بود. او در میانه سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۲۱ خورشیدی، روزنامه اخگر و از ۱۳۲۲ تا ۱۳۵۴ روزنامه اصفهان را در شهر اصفهان منتشر ‌کرد.

امینی هرچند در گستره سیاسی اصفهان به‌ویژه در روزگار ملی شدن صنعت نفت، حضوری گسترده و چشم‌گیر داشت، اما آنچه او را در چرخه نیکوکاری این سرزمین نام‌بردار کرده، کارهای نیک‌اندیشانه‌اش بود. بنیانگذاری جمعیت شیر و خورشید اصفهان در سال 1311 و نیز ایجاد پرورشگاه کودکان در سال 1313 خورشیدی از مهم‌ترین کارهای او در حوزه عام‌المنفعه به شمار می‌آید. آنچه موجب می‌شد کارهای نیکوکارانه امیرقلی امینی نمودی گسترده یابد، بهره‌گیری او از روزنامه‌هایش به‌ویژه اخگر برای گسترش و تبلیغ اقدام‌های نیکوکارانه بود. او از این ابزار آگاهی‌بخشی برای تبلیغ چنان کارهایی بهره‌های فراوان می‌گرفت و دیگران را برمی‌انگیخت توانایی و دارایی خود را در راه کمک به دیگران به‌ویژه کودکان بی‌سرپرست به کار گیرند.

پرورشگاه ایتام اصفهان، به گونه شبانه‌روزی از دانش‌آموزان نگهداری می‌کرد. برخی اسناد تاریخی نشان می‌دهد این مرکز خیرخواهانه جمعیت شیر و خورشید سرخ در اصفهان، تا سال 1315 خورشیدی دو خوابگاه به گنجایش صد تخت‌خواب، دو سالن غذاخوری، پنج کلاس ابتدایی و دوازده دوش برای دانش‌آموزان داشت.

کودک نوپای شیر و خورشید و نیکوکاران ایرانی

نهاد نوپای شیر و خورشید سرخ ایران اما در سال نخست فعالیت اما هنوز نحیف‌تر از آن بود که بتواند حضور خود را در عرصه نیکوکاری و بنیادهای عام‌المنفعه یکه‌تازانه پیش برد. نیکوکاران جامعه در این میانه با بهره‌گیری از توانایی‌ها و توانمندی‌های شخصی و در مواردی با پشتیبانی امکانات دولتی می‌کوشیدند در کنار کوشش‌های آن جمعیت، مراکزی دیگر برای نگهداری و پرورش کودکان یتیم و سرراهی بنیان بگذارند. پرورشگاه‌هایی بدین‌ترتیب در سراسر کشور پدید آمد. این‌ها بدین‌ترتیب توانستند پرورشگاه‌هایی در سراسر کشور ایجاد کنند. به عنوان مثال، در سال 1307 خورشیدی، کمیسیونی دربرگیرنده اعیان و تجار در شیراز، با گردآوری پول، یک باب دارالعجزه، دارالمجانین و دارالرضاعه تاسیس کردند. جمعیت بانوان حمایت اطفال در سال 1314 خورشیدی با هدف «جمع آوری اطفال و کودکان بی‌بضاعت و بی‌کس» در منطقه فارس موجودیت خود را اعلام کرد. آن‌ها صندوق‌هایی اعانه در دبستان‌ها و دبیرستان‌ها نصب کرده، در چند ماه نخست، هزینه نگهداری 16 کودک را برعهده گرفتند. کانون بانوان سنندج در سال 1316 خورشیدی، مقدمات راه‌اندازی پرورشگاهی با ظرفیت نگهداری 25 کودک یتیم تدارک دید. موسسه زردشتی پشوتن جی ماکار نیز دبیرستان و دارالایتامی ویژه کودکان زردشتی در یزد بنیان گذارد.

در تداوم یک سنت کهن

آغاز جریان ایجاد مراکز نوین نگهداری کودکان  و نوجوانان با هدف پشتیبانی و پرورش آن‌ها، از دهه 1300 خورشیدی بدین‌سو توانست مسیری تازه در زیست نیکوکارانه جامعه ایرانی پدید آورد. ایرانیان از گذشته‌های دور البته بنیادهایی سنتی در این حوزه‌ها پدید آورده بودند که از بسیاری‌شان به دلیل نبود مدارک کافی تاریخی، آگاهی دقیق نداریم؛ هرچند نشانه‌هایی مبهم از آن بنیادها می‌تواند بیانگر توجه ایرانیان در سده‌های دور نسبت به این مساله باشد. همچنین وجود نهادهای هم‌تراز در زمینه یادشده، همچون دارالعجزه‌ها، دارالتربیه‌ها، دارالشفاها که به شیوه نیکوکارانه پدید آمده و بر اساس سنت‌های خیریه اداره می‌شدند، می‌تواند گواهی بر توجه دیرینه و سنتی ایرانیان به چنین دیدگاهی باشد.

مژگان جعفری/ روزنامه‌نگار

 

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3