کد خبر : 486

روایت ابن بطوطه از تاثیرگذاری وقف در اداره شهر دمشق

ابن بطوطه جهانگرد پرآوازه مسلمان در سفرنامه خود می نویسد: موقوفات دمشق خارج از حد شمار است.

پدیده «وقف»، تنها به سرزمین ایران اختصاص ندارد؛ پدیده‌ای جهانی برشمرده می‌شود که در سرزمین‌های گوناگون با نام‌های متفاوت، در تمدن بشری از گذشته‌های دور جریان داشته است. این پدیده اما در سرزمین‌های اسلامی از زمان پیدایش و گسترش دین اسلام، با بهره‌گیری از اندیشه‌های دینی توانسته است جایگاهی بی‌بدیل برای خود در این سرزمین‌ها و تمدن اسلامی بگشاید. آنچه در آیین وقف اهمیت فراوان دارد، مصارفی است که برای موقوفات در نظر گرفته می‌شود. آگاهی از چگونگی مصرف موقوفات در سرزمین‌های گوناگون اسلامی می‌تواند برای پژوهشگران و نیز دوستداران وقف و نیکوکاری، موضوعی جذاب به شمار آید. از این دریچه می‌توان به تاثیرگذاری موقوفات در اداره جامعه آگاهی یافت.

سخن از تاثیرگذاری وقف و چگونگی مصرف درآمد موقوفات در سرزمین اسلامی، ما را به سرزمین کهن شام در سده هشتم هجری می‌رساند؛ جایی در کرانه‌های شرقی دریای مدیترانه، در سرزمین تمدن‌های دیرینه و شهر پرآوازه آنجا، دمشق! یک جهانگرد نامدار در تاریخ و فرهنگ تمدن اسلام، با سفرنامه جذاب خود، ما را به آن سرزمین می‌برد تا دریابیم مردمان آنجا از آیین وقف در تاریخ خود چگونه بهره می‌جسته‌اند.

ابن بطوطه، جهانگرد پرآوازه مسلمان در سده هشتم هجری به شمار می‌آید. او تقریبا با مارکوپولو جهانگرد پرآوازه ونیزی هم‌دوره بود اما آنگونه که منابع تاریخی روایت می‌کنند، سه برابر مارکوپولو سفر کرد و راه پیمود. این جهانگرد مراکشی را بدین‌ترتیب می‌توان در زمره بزرگ‌ترین جهانگردان شناخته‌شده تمدن بشری جای داد.

ابن بطوطه در سفرنامه خود، هنگامی که به شهر دمشق در شام می‌رسد، با توجه ویژه به موقوفات آن سرزمین، درباره چگونگی مصرف موقوفات می‌نویسد: «موقوفات دمشق از جهت نوع و موارد مصرف آن، خارج از حد شمار است؛ یک دسته از این موقوفه‌ها مخصوص کسانی است که استطاعت مالی برای رفتن به حج ندارند و مخارج مسافرت از محل این‌گونه موقوفات پرداخته می‌شود. یک دسته دیگر موقوفه‌هایی‌ست که از محل درآمد آنها برای دختران فقیر که می‌خواهند شوهر کنند، جهیزیه تهیه می‌شود. یک قسمت دیگر وقف برای آزاد کردن اسیران است. بخش دیگر وقف ابناء السبیل است که به اندازه کفایت خوراک و پوشاک و خرجی به آنان پرداخته می‌شود.»

این جهانگرد پرآوازه مسلمان به جنبه‌ای دیگر از هزینه‌کرد موقوفات در دمشق اشاره می‌کند که بسیار مترقی به نظر می‌آید: «اوقاف دیگر هم برای راهسازی و نگهداری و سنگچین کردن آنها معین شده، زیرا کوچه‌های دمشق از دو طرف سنگفرش دارد و پیاده‌ها از کنار و سواره‌ها از وسط عبور می‌کنند. موقوفات دیگری برای مصرف امور خیریه در این شهر وجود دارد.»

ابن بطوطه در جایی از سفرنامه خود به رخدادی اشاره می‌کند که اهمیت جایگاه وقف و موقوفات را در منطقه شام در سده هشتم هجری می‌نمایاند: «روزی از یکی از کوچه‌های دمشق می‌گذشتیم، غلام‌بچه‌ای از دستش کاسه چینی افتاد و بشکست. مردم دور او جمع شدند، یکی گفت غم مخور شکسته‌های کاسه را جمع کن، و ببر پیش رئیس اوقاف. او چنین کرد، و رئیس اوقاف پس از رسیدگی، پول ظرف را به او داد و این غلام بچه را از ضرب و شتم ارباب نجات داد.»

آبان روزگار/ روزنامه‌نگار

 

 

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3