کد خبر : 525

هفته نامه "شهر امید" در سی امین شماره خود نوشت:

نقدهایی که رجل پرآوازه قاجاری بر دگرگونی‌های اجتماعی ایران معاصر وارد آورد.

مهدیقلی خان هدایت «مخبرالسلطنه»، از رجال پرآوازه دوره‌های قاجار و پهلوی اول به شمار می‌آید. او که یکی از نخست‌وزیران تاریخ معاصر ایران بوده، در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخ ایران می‌زیسته و زمانه شش پادشاه از میانه‌های سلطنت ناصرالدین‌شاه تا میانه‌ها دوره پهلوی دوم را درک کرده است. او کتابی ارزشمند به نام «خاطرات و خطرات؛ توشه‌ای از تاریخ شش پادشاه و گوشه‌ای از دوره زندگی من» دارد که خاطره‌های زندگی شخصی و اجتماعی او و نیز عقاید او را در حوزه‌های گوناگون دربردارد. مخبرالسلطنه هدایت از منتقدان جدی دگرگونی‌های اجتماعی است که از اواخر دوره قاجار در ایران آغاز شد و در دوره پهلوی اول اوج گرفت. در میان نقدهای تند او به دگرگونی‌های یادشده و جدا از درستی یا نادرستی‌شان اما توصیفی از سبک زندگی ایرانیان، تا پیش از آن تغییرها بیان شده است که می‌تواند در حوزه یاریگری و نوع‌دوستی جالب به نظر آید.

تکلف نداشتیم

مهدیقلی خان هدایت، با نقدی جدی بر آن دگرگونی‌ها می‌نویسد: «تمدن را بصورت گرفتیم کلاهمان را عوض کردیم که رنگ تمدن بخود بدهیم در حوزة خواص ملیت ما از دست رفت.» او سپس به گذشته‌های مردمان این سرزمین اشاره می‌کند: «ما زندگی‌ای داشتیم ساده، آرام، بی‌دغدغه، خالی از بغض و تکلفات مزاحم، یک اطاق برای زندگی کافی بود در آن زیست میکردیم، میخوابیدیم، غذا میخوردیم، امروز اطاق خواب معطل، تخت‌خواب اطاق ناهارخوری معطل، بساط تغذیه دفتر اطاق سالن حتی اطاق قمار لازم شده است برای تدارک بهمین نسبت بحرص و دزدی افزوده. سابق یک اطاق یا دو اطاق برای زندگی یک خانواده کافی بود اطاقها طاقچه داشت بجای میز و قفسه رف داشت که کالای پس دستی را بالای رف میگذاردند (صندوقخانه) رختخواب را کنار دیوار، امروز رختخواب میز صندلی نیمکت قفسه جا تنگ‌کن منزل لازم است، همة این تکلفات زندگی را دشوار کرده است رشک و حسادت را بسیار و تلاش روزی را مشکل.»

در خانه‌ها باز بود

مخبرالسلطنه، این کارگزار پرآوازه دولتی در تاریخ معاصر ایران، جایی دیگر به پدیده‌هایی می‌تازد که تمدن جدید در آن روزگار به ایران آورد: «[در قدیم] طمطراقی اگر بود در منازل مستور بود امروز در سینما، هتلها، رستورانها، قهوه‌خانه‌ها و شیرینی‌فروشی‌ها مکشوف و برملا است همه سبب رشک، حسد، رقابت و بدتر از همه تخریب زندگی خانواده و ترویج فحشا.» هدایت در ادامه به نوع‌دوستی‌های رایج ایرانیان در زندگی روزمره‌شان اشاره می‌کند: «تا سی چهل سال قبل [میانه‌های دوره قاجار] باصطلاح دموکرات نبودیم اما زندگی دموکرات داشتیم، اعیان و اشراف در مساجد در روضه‌خوانیها با عامه اصطکاک داشتند، دستگیری میکردند، خرجها می‌دادند، درب خانه‌ها باز بود، سفره‌ها پهن، خانه‌ای نبود که در آن وسیلة پذیرائی ده الی بیست نفر از هر جهت فراهم نباشد حتی رختخواب. خدمه از مرد و زن بحد خود قانع و راضی بودند فاضل ناهار دربار را در سبزه‌میدان میفروختند کمتر خانه‌ای بود که چهار پنج نفر را از مرد و زن جمع‌آوری نکند تا صد و دویست هم میرسید.»

 

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3