کد خبر : 570

هفته نامه "شهر امید" در سی و چهارمین شماره خود نوشت:

پیامبر (ص) احسان و صدقه دادن از سوی فرد درگذشته را در آیین‌های سوگِ فردِ درگذشته نیکو و مستحب می‌دانستند.

مراسم گرامی‌داشت شخص درگذشته، در میان ایرانیان، از جمله سنت‌هایی است که همدلی و همیاری آن‌ها را بازمی‌گوید و آیین‌هایشان را با وقف و نذر پیوند می‌زند. این آیین‌ها، جنبه‌هایی زیبا و تجلی‌هایی ویژه از احساسات انسانی را در خود دارند؛ پدیده‌ای که با تشریفات سنگین امروزی در بیشتر فرهنگ ما ناهمخوانی دارد و شایسته توجهی ویژه است. سوگواری‌های عمومی و مناسک مذهبی و عزاداری‌هایی مربوط به درگذشت کسان یک خانواده، از آیین‌های مهم عزاداری در روزگار کنونی به شمار می‌آید که در گوشه و کنار ایران دیده می‌شود. در هر یک از زمینه‌های یاد شده می‌توان به سنت‌هایی اشاره کرد که هریک به اعتبار اهمیت، در سلسله رفتارهایی ویژه انجام می‌شود. این آیین‌ها اما در گذشته ریشه داشته‌اند.

برگزاری مراسم سوم، هفتم، چهلم، خیرات برای روح درگذشته، ادعیه‌خوانی و زیارت قبور، از دیگر مناسک سوگواری است که در جامعه امروز به عنوان آیین‌هایی همه‌گیر شناخته می‌شوند. این‌ها همگی از آیین‌هایی بوده‌اند که از روزگار ایران باستان تا ایران اسلامی در میان مردمان جامعه ایران ریشه دوانده‌اند. امروزه در زمان سوگواری ماه محرم، برپایی دسته‌های مذهبی، سیاه‌پوشی خانه‌ها و خیابان‌ها، خیمه‌سوزان به یاد ظهر عاشورا در صحرای کربلا، نذر ناهار و شام و بلند کردن علم، رسم‌هایی همه‌گیر و پررونق است. همچنین در مناطقی ویژه، آیین‌هایی چون مشعل‌گردانی در روستای خور و برکره، سنگ‌زنی در روستای درخش بیرجند، نخل‌گردانی در سمنان، طوق‌بندان در شاهرود، گل‌اوفتان در لرستان، دسته چوبی در گرگان، بیل‌زنی در خوسف بیرجند، طشت‌گردانی در اردبیل و اجرای موسیقی با بهره‌گیری از سازهایی چون سنج، دمام و بوق برپا می‌شود. دایره این آیین‌ها در سوی دیگر در سوگواری‌های خانوادگی، کوچکتر و مناسک به برپایی بزرگ‌داشت، فاتحه‌خوانی، ضیافت شام و ناهار و نوحه‌خوانی محدود می‌شود.

غم‌زده اما دست‌گیر نیازمندان

یاریگری و توجه به امور خیریه در شیوه سوگواری ایرانی، یکی از جلوه‌های اجتماعی در این حوزه از گذشته‌های دور به شمار می‌آمده است. صدقه دادن برای شخص درگذشته همواره از گذشته‌های دور مورد توجه بوده است. نشانه‌های این رفتار را در فرهنگ و سنت اسلامی به روشنی می‌توان دید. پیامبر (ص) در این‌باره پس از درگذشت همسرشان خدیجه به دلیل ارزش و جایگاهی ویژه که برای ایشان قایل بودند، هرچند وقت گوسفندی ذبح می‌کردند و برای اطرافیان و خویشان خدیجه می‌فرستادند. ایشان احسان و صدقه دادن از سوی فرد درگذشته را نیکو و مستحب می‌دانستند.

بخشش به نیازمندان و نذرهایی برای آنان، در دسته رفتارهایی می‌گنجد که ایرانیان در آیین‌های سوگواری خویش همواره مورد توجه داشته‌اند. آنگونه که برگه‌های تاریخ نشان می‌دهد در مجالس قدیم عزاداری رسم بود به فقیران و مسکینان صدقه و غذا می‌دادند. یاری‌رسانی به خانواده فرد درگذشته، از رفتارهایی است که سنت اسلامی به انجام آن بسیار سفارش داشته است. نشانه‌هایی از تاکید بر انجام چنین کاری، در سنت‌ها و رفتارهای تاریخی و اسلامی پیشینه دارد. در این زمینه می‌توان به شهادت جعفر بن ابی‌طالب و زید بن حارثه در جنگ موته اشاره کرد. پیامبر (ص) پس از شهادت آن‌ها نزد اسماء همسر جعفر رفت و او را تسلیت و دلداری داد و فرزندا‌نش را نواخت. این توجه و تسلیت دادن خانواده عزادار تا سه روز توصیه و تأکید شده است. پیامبر (ص) همچنین به فاطمه (س) فرمودند باید برای خانواده جعفر خوراک فراهم شود زیرا آنان عزادارند. حضرت فاطمه (س) تا سه روز برای آن‌ها غذا تهیه کرد و این رسم در میان بنی‌هاشم معمول شد.

مجلس پذیرایی در پایان تشییع جنازه، همواره یکی از سنت‌های رایج در آیین‌های سوگ فردِ درگذشته بوده است.  اهمیت و تشریفات آن بر حسب موقعیت طبقاتی و ثروت خاندان درگذشته تفاوت می‌کرد. در چنین زمان‌هایی درِ خانه را باز می‌گذاشتند، از همه حاضران پذیرایی می‌کردند و برای آرامش روح فرد درگذشته به بینوایان حلوا و آش می‌دادند. اینگونه خیرات، سال یا ماه یا هفته‌ای یک‌بار بر حسب سخاوت خانواده و بازماندگان درگذشته صورت می‌گرفت و کمکی هم به فقیران و مستمندان بود.

آبان روزگار/ روزنامه‌نگار

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3