کد خبر : 712

هفته نامه "شهر امید" در چهل و چهارمین شماره خود نوشت:

کتابخانه وزیری از موقوفات ماندگار علی‌محمد وزیری به شمار می‌آید که در دل کویر، در شهر دوست‌داشتنی یزد جای گرفته است.

روایت زندگی و اقدامات فرهنگی علی‌محمد وزیری، بازگویی داستان یک انسان نیست؛ بیان راه و رسم نکویی است که تنها انسان‌هایی ویژه را در این قلمرو راه هست. ایران از گذشته‌های دور تا امروز، مالداران و ثروتمندانی فراوان به خود دیده است که همه نیک نمی‌اندیشیده‌اند. نیز نیک‌اندیشانی بسیار داشته است که مال به فراوانی نداشته‌اند. از میان آنان، ستارگانی درخشیده‌اند که هر دو دارایی «مال» و «نیک‌اندیشی» را با هم یکجا آورده‌اند. زندگی مردی که امروز روایت می‌کنیم، درخشش ستاره‌ای بزرگ در تاریخ نکویی و نکوکاری این سرزمین است؛ فردی که همه دارایی خویش را در مسیری نکو به کار برد؛ او راهی دگرگونه نسبت به هم‌عصران خویش در پیش گرفت؛ ماجرای علی‌محمد وزیری و موقوفه بزرگ او، کتابخانه وزیری، در دل کویر، نسیمی دل‌انگیز در دل‌های کویرنشینان دوستدار کتاب پدید آورده است. علی‌محمد وزیری ، بنیان‌گذار و واقف کتابخانه وزیری یزد، جز این یادگار جاودانه فرهنگی، بسیار کارهای نکو داشته است. تجدید حوزه علمیه یزد، بنیان‌گذاری انجمن واعظین یزد و بازسازی مسجد جامع یزد، تنها پاره‌ای از این کارها به شمار می‌آیند. او راه و رسم دل‌کندن و زیستن به نیکوکاری، دارایی و توانایی برای یاری به دیگران را به ما آموخت. امروز تاریخ زندگی مردمی از یک قبیله بخشنده را روایت می‌کنیم که علی‌محمد وزیری یکی از اعضای این قبیله بود. روایت امروز، داستان دهش‌ها و نیکویی‌های یک انسان عادی است که هر چه داشت برای فرهنگ و دانش‌پروری مردم سرزمینش بخشید.

کتابخانه وزیری از موقوفات ماندگار علی‌محمد وزیری به شمار می‌آید که در دل کویر، در شهر دوست‌داشتنی یزد جای گرفته و روزانه میزبان ده‌ها نفر از صاحبان علم و اندیشه و دوستداران کتاب‌های خطی و چاپی است. این نهاد بزرگ علمی و پژوهشی، برآمده از آیین نیکوی وقف، یادآور کوشش بزرگ‌مردان و بزرگ‌زنانی در تاریخ دیرینه ایران است که یادگارهایی نکو برای مردم این سرزمین بر جای نهاده‌اند. آنانی که دارایی خویش را بر دجله نیکوکاری گذارده‌اند تا همگان از آن بهره بجویند.

علی‌محمد وزیری، بنیان‌گذار و واقف کتابخانه وزیری یزد، از خاندان سادات عریضی یزدی، در سال 1274 خورشیدی زاده شد. او که درس‌های طلبگی خود را نزد استادانی بزرگ در یزد آموخته بود، به کارهای نیکو در حوزه علم و فرهنگ روی آورد و کوشید راهی نو در گستره فرهنگ و تاریخ سرزمین کویری یزد بگشاید. این واقف بزرگ پس از بنیان‌گذاری و گسترش کتابخانه وزیری یزد سرانجام در سال 1356 خورشیدی درگذشت و در کنار پدر در آرامگاهی کنار مسجد جامع یزد و کتابخانه وزیری به خاک سپرده شد.

آنگونه که حسین مسرت در کتاب «گنج کویر: پیشینه و کارنامه کتابخانه وزیری یزد» یادآور شده است، علی‌محمد وزیری این نهاد بزرگ فرهنگی را نخست با یک هزار و 600 جلد کتاب چاپی و خطی درون آرامگاه امامان جماعت مسجد جامع بنیان گذارد. پایه این کتابخانه از کتاب‌هایی شکل گرفته بود که از پدر به این نیک‌اندیش یزدی به ارث رسید. او سپس با خرید پاره‌ای دیگر از کتاب‌های مورد علاقه‌اش، گنجینه‌ای فراهم آورد که اساس کتابخانه بزرگ کنونی را شکل داد «او این اندیشه را زمانی در خود پروراند که به دیدن کتابخانة عظیم غلامعلی رئیس (فرهمند) رفته بود و آرزو نموده که ای کاش من هم چنین کتابخانه‌ای داشتم، پس از آن بدین نتیجه رسید، کتاب آن‌گاه ارزش دارد که مورد استفاده باشد، و گرنه اندوختن آن در گوشة خانه، مانند احتکار روزی مردم است که در نزد عقل حرام است. وی بسیاری از این کتابها را سالها به دور از چشم نااهلان و گزمه‌های حکومتی، درون چلیک‌های فلزی و در نقب سرداب خانه پنهان کرده بود.» نویسنده کتاب «گنج کویر: پیشینه و کارنامه کتابخانه وزیری یزد» روایت کرده است «وی برای حفظ و نگهداری نسخه‌های خطی، افراد را ترغیب به فروش و یا اهدای نسخه می‌نمود. نیز بواسطة مسافرت‌هایی که به مراکز گوناگون علمی، مذهبی و فرهنگی ایران و کشورهای همسایه نموده بود و ارتباطاتی که با این مراکز داشت و نیز ارسال نامه‌های عالمانه به مراجع تقلید، دانشمندان، استادان دانشگاه ، فرهنگیان و نویسندگان، توانست در اندک زمانی کتابخانه را بواسطة وجود آثار ارزنده در ردیف کتابخانه‌های مشهور ایران درآورد. پس از آنکه شمار کتابهای کتابخانه به حدود 14000 جلد رسید و هر روز بر شمار مراجعان آن افزوده می‌گشت، وزیری موضوع ساخت بنایی جدید را بر زمینی که قبلا رنگرزی بوده و خود خریده بود، با محمد هراتی یکی از بازرگانان مشهور یزدی در میان نهاد، و از اینرو با سرمایة وی ساختمانی آبرومند در بخش ورودی شرقی مسجد جامع به سال 1344 ش ساخته شد و در یکم فروردین 1345 ش، کتابخانة جدید گشایش یافت. فضای جدید در 900 متر مربع بنا شده بود و گنجایش حدود 100 هزار جلد کتاب و 150 نفر مطالعه‌کننده را داشت. سپس در سال 1347 ش با همت و سرمایة حسین بشارت، دیگر بازرگان یزدی، ساختمان گنجینة کتابهای خطی نیز به فضای پیشین افزوده شد.»

رونق کتابخانه وزیری اکنون بدانجا رسیده بود که همه اهل فرهنگ نامی و یادی از آن شنیده بودند. این آوازه اما برخی را برآن داشته بود در پی تصاحب آن برآیند. پاره‌ای نهادها همچون وزارت فرهنگ و هنر، اوقاف، دانشگاه تهران و شهرداری یزد به وزیری پیشنهاد دادند کتابخانه بزرگ وی را زیر پوشش خود بگیرند. او اما نیتی دیگر داشت، نمی‌خواست بنیان کتابخانه‌اش را بر آب بگذارد؛ برآن بود دردانه خود را جاودانه سازد؛ زمانه راهی دیگر پیش روی وی نهاد «بواسطة الهامی که در سفر عتبات و در موقع زیارت بارگاه امام علی (ع) به او شده بود، با دوراندیشی و خرسندی خاطر، با نوشتن نامه‌ای برای احمد گلچین‌معانی، رئیس وقت کتابخانة مرکزی آستان قدس، عزم خود را بر اهدای آن به آستان قدس رضوی جزم نمود. بی‌درنگ با این درخواست موافقت شد.» سپردن این کتابخانه بزرگ به بارگاه امام رضا علیه‌السلام، آینده و امنیت آن را تضمین می‌کرد. علی‌محمد وزیری بدین‌ترتیب در 12 تیر 1348 با حضور نماینده آستان قدس رضوی در دفترخانه‌ای در شهر یزد، کتابخانه بزرگ خویش را بر آستان قدس رضوی تقدیم کرد تا مردم ایران بتوانند از آن بهره بگیرند.

کتابخانه وزیری در سال‌های پس از وقف به‌ویژه در واپسین سال‌های دهه 60 خورشیدی راه گسترش در پیش گرفت؛ به کوشش آستان قدس رضوی، هم ساختمان آن گسترده شد هم با به‌کارگیری کارکنان تازه و افزودن بر گنجینه کتاب‌ها، زمینه‌ای شایسته برای توسعه آن فراهم آمد. اهل علم و پژوهش بدین‌ترتیب می‌توانستند از خدمات گوناگون آن، بیش از پیش بهره‌مند شوند. حسین مسرت در کتاب «گنج کویر: پیشینه و کارنامه کتابخانه وزیری یزد» در این‌باره نوشته است: «پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، توجه بیشتری به کتابخانه مبذول شد و از این رو بر شمار کتاب‌ها، کتابداران و کارمندان افزوده شد و در سال 1361 ش گنجایش مخزن آن دو برابر گردید و باز چون فضای فعلی، هم فرسوده بود و هم جوابگوی خیل مراجعان نبود، با موافقت قائم‌مقام آستان قدس، از تیر 1369 ش آغاز به خرید 7 باب خانة قدیمی و 9 باب مغازه در ضلع جنوبی کتابخانه شد و از نیمة دوم سال 1379 ش در پی تخریب خانه‌ها، عملیات ساختمان‌سازی آغاز گردید. فضای جدید مساحتی افزون بر 6300 مترمربع زیربنا دارد.»

کتابخانه وزیری یزد از جمله بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتابخانه‌های ایران است که به دلیل بهره‌مندی از هزاران جلد نسخه ارزشمند خطی، به یکی از نهادهای محبوب پژوهشی و علمی در ایران بدل شده است. این کتابخانه اکنون بیش از 200 هزار جلد کتاب در خود جای داده است. بیش از 6 هزار نسخه خطی و بیش از 5 هزار کتاب چاپ سنگی، بر ارزش‌های این گنجینه می‌افزایند. بخشی مهم از گنجینه نسخه‌های خطی این کتابخانه بزرگ، به قرآن‌هایی نفیس اختصاص یافته است. این روحانی نیک‌اندیش علاقه‌ای بسیار به کتاب‌های خطی داشت و در این میانه قرآن‌های خطی در صدر توجه وی بودند. بیش از 150 نسخه خطی قرآن در این گنجینه، شیفتگی او را نسبت به این کتاب مقدس می‌نمایانند. درباره قدیم‌ترین نسخه قرآن موجود در گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه وزیری یزد روایتی جالب وجود دارد. این نسخه، قرآنی به خط جلال جعفری است که توسط یک یهودی خریده شده و در حال خروج از کشور بود. وزیری پس از فهمیدن موضوع رییس یهودیان یزد را احضار کرد و گفت اگر کتاب را بیاورید، با 10 درصد سود آن را از شما می‌خرم در غیر این‌صورت روز جمعه پس از نماز جمعه مسلمانان را در جریان این موضوع خواهم گذاشت. رئیس یهودیان در عرض دو ساعت خریدار کتاب را یافت و مرحوم وزیری کتاب را با قیمت 330 تومان از وی خرید و به کتابخانه افزود. کتاب «نضحت‌الانفس»، قدیم‌ترین نسخه خطی کتابخانه وزیری یزد به شمار می‌آید. این کتاب خطی به سال 190 هجری کتابت شده است.

کتابخانه وزیری یزد، بخش‌هایی گوناگون در خود جای داده است. این کتابخانه دارای بخش‌های مختلفی ویژه آقایان و بانوان است. مخزن‌های کتاب‌های خطی، چاپ سنگی، چاپی، تالارهای مطالعه و محققان، آرشیو مطبوعات، بخش امانت منابع چاپی، تالار اینترنت، مرکز اطلاع‌رسانی، بخش مرمت کتاب‌های خطی، موزه، سالن نمایشگاه و تالار اجتماعات، بخشی از امکانات و فضاهای ویژه این موقوفه به شمار می‌آیند.

سفارش‌های واقف

واقف در وقف‌نامه تصریح کرده است پلاک شماره ۲۹۵۱ که ساختمان کتابخانه بوده و زمین آن برای همیشه به کتابخانه اختصاص یافته است،، در هیچ زمان قابلیت نقل و انتقال و تغییر و تبدیل ندارد، همچنین نام «کتابخانه وزیری یزد» هرگز نباید تغییر کند. او تاکید کرده است کتابخانه جز روزهای تعطیل، هر روز برای بهره‌گیری همگان باید باز باشد. در شرایط امانت، قید شده است که بیرون ‌بردن کتاب، قرآن، اسناد و مدارک از کتابخانه ممنوع است. حتی تجلید و صحافی هم باید درون کتابخانه انجام شود. کتاب‌های نفیس خطی و مصور نیز زیر نظر مدیر کتابخانه به دست افراد مطمئن داده شود و در اتاقی جز قرائت‌خانه عمومی با حضور متولی یا مدیر یا ناظری ویژه مورد مطالعه قرار گیرد. علی‌محمد وزیری در وقف‌نامه تصریح کرده بود تولیت موقوفات تا زمانی که واقف زنده است برعهده وی جای می‌گیرد و پس از درگذشت به نایب‌التولیه آستان قدس رضوی واگذار می‌شود. نظارت بر امور موقوفه و بودجه سالانه کتابخانه نیز برعهده یک گروه ۵ نفره نهاده شد.

روزبه رهنما/ روزنامه‌نگار

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3