کد خبر : 732

هفته نامه "شهر امید" در چهل و پنجمین شماره خود نوشت:

ظهیرالدوله، وزیر صفوی: برای نیک‌نامی وقف می‌کنم.

ظهیرالدوله نامی آشنا برای دوستداران تاریخ و فرهنگ آذربایجان به‌ویژه شهر تبریز به شمار می‌آید. شنیدن نام آن نیکوکار و کارگزار خوش‌نام حکومتی در دوره صفوی، برای آگاهان سنت وقف، دوره‌ای درخشان از وقف و موقوفات را در تاریخ پربرگ این سرزمین به یاد می‌آورد. میرزا ابراهیم ظهیرالدوله در دوره شاه سلیمان صفوی در تبریز، موقوفه‌هایی بی‌شمار از خود برجای گذاشت. او از دارایی‌ها و املاک خانوادگی، رقبه‌هایی برای مدرسه‌ها و مسجدهای تبریز معین کرد و زنجیره‌ای از موقوفات را در آن شهر پدیدار ساخت. رسول جعفریان، استاد دانشگاه در حوزه تاریخ و پژوهشگر در نوشتاری با نام «کارستان ظهیرالدوله» درباره نیکوکاری‌های وی به‌ویژه بنا نهادن موقوفات در دوره صفوی چنین نوشته است: ««میرزا ابراهیم ظهیرالدوله وقف‌نامه بلندی برای چندین مسجد و مدرسه و کتابخانه در دوره شاه سلیمان صفوی نوشت که همچنان آثار خیر و برکات آن برجای مانده است.» مجموعه گسترده وقفی ظهیرالدوله، دگرگونی‌هایی بسیار در روزگار پس از واقف یافت اما نشانه‌هایی پررنگ از خود در تاریخ پرافتخار سرزمین آذربایجان در شمال غرب ایران برجای گذاشت. موقوفه ظهیریه اکنون به موجب گزارش‌های اداره کل اوقاف و امور خیریه آذربایجان شرقی، با هزار و 317 رقبه، که هزینه‌های آن نهادهای عام‌المنفعه را تامین می‌کنند، از جمله نهادهای بزرگ وقفی در آن دیار به شمار می‌آید.

موقوفات گسترده ظهیرالدوله در تبریز

مجتبی کیانی و کریستف ورنر در نوشتار بلند «وقف صفوی در دوره‌ قاجار- ظهیریه‌ در تبریز» درباره موقوفات ظهیریه در شهر تبریز چنین نوشته‌اند: «موقوفات شهر تبریز معروف به موقوفات ظهیریه، متعلق به گروهی از نهادهای وقفی است که توسط مقامات عالی‌رتبه‌ استانی در اواخر دوره‌ صفوی برای حمایت از مدرسه‌های دینی نوساز، ساخته یا مجددا فعال گردیده‌اند. مجتمع مدرسه‌ای ظهیریه توسط میرزا محمد ابراهیم ظهیرالدوله، وزیر آذربایجان در دوره‌ حکومت شاه سلیمان، بار دیگر در سال 1679 م / 1090 هجری ساخته شد. وی در آن سال، موقوفات گسترده‌ای بنا نمود که هدف اصلی از بنای آنها حمایت از مجتمع مدرسه‌ای ظهیریه و نیز حمایت و احترام به پیشینیان او بود.»

آنگونه که نویسندگان این نوشتار تاکید کرده‌اند میرزا محمدابراهیم ظهیرالدوله، وزیر آذربایجان در زمان شاه سلیمان صفوی بود که «به سال 1090 هجری فعالیت‌های فشرده‌ ساختمانی در اطراف یک زیارتگاه محلی تبریز را به پایان رساند. او در همین سال با استفاده از منابع غنی وقفی به ساختمان‌های نوساز توجه خاصی کرد. این ساختمان‌ها و تأسیسات بعدا به نام ظهیریه یا موقوفات ظهیریه خوانده شدند. مجتمع سنتی موقوفه که در اطراف یک زیارتگاه مهم قرار دارد و شامل مسجد، مدرسه، ساختمان‌های دیگری همچون دارالشفاست و بعدها به اموال گسترده‌ وقفی اضافه گشت». بنیانگذار و واقف این تاسیسات گسترده وقفی در روزگار صفوی دو انگیزه برای چنین کاری نیکوکارانه داشته است؛ یک، تهیه تسهیلات و امکانات برای خانواده و دو، دست‌یابی به ثواب و ذخیره برای آخرت. آن ساختمان‌ها و تاسیسات، پیرامون یک زیارتگاه محلی به نام امامزاده سیدحمزه (ع) در محله سرخاب شهر تبریز متمرکز بوده است.

برای آگاهی بیشتر از نیکوکاری‌های آن وزیر خوش‌نام صفوی می‌توان کتاب «امامزاده سید حمزه تبریز و موقوفات ظهیریه» را مطالعه کرد. نویسنده کتاب در کنار توصیف اما‌مزاده سیدحمزه در تبریز، آثار تاریخی میرزا ابراهیم ظهیرالدوله را می‌نمایاند. او که در آبادی و ساختن بنای امامزاده و تعیین موقوفات آن نقشی پررنگ داشته، مدرسه‌ها و مسجدهایی وقفی در روزگار زندگی خود در دوره صفوی بنا نهاد و موقوفه‌هایی برای تامین هزینه‌های آن‌ها معین کرد. ظهیرالدوله در کنار دیگر واقفان بزرگ سرزمین گسترده ایران به ویژه دیار آذربایجان، مایه فخر نیکوکاری و وقف در تاریخ به شمار می‌آید.

روزبه رهنما/ روزنامه‌نگار

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3