کد خبر : 752

هفته نامه "شهر امید" در چهل و هفتمین شماره خود نوشت:

نجم‌السلطنه و ثروتی که برای ساخت و وقف نخستین بیمارستان مدرن خصوصی تهران هزینه شد.

بیمارستان نجمیه از سرآمدان نهادهای خیریه درمانی در تهران و ایران به شمار می‌آید. این بیمارستان زیبا یادآور کوشش‌های بانویی است که ثروت و دارایی خانوادگی را در مسیر آسایش هم‌میهنان گذارد و در سال‌های پایان زندگی با ساخت و وقف آن، به آسودگی راه دیار دیگر در پیش گرفت.

از تبار عباس میرزای خوش‌نام

ملک‌تاج نجم‌السلطنه، دختر حاجیه هما خانم و فیروز میرزا به سال 1233 خورشیدی زاده شد. او که تبار عباس میرزا، شاهزاده خوش‌نام قاجاری به شمار می‌آمد، نخست با مرتضی‌قلی خان وکیل‌الملک اسفندیاری، پیوند ازدواج بست و پس از درگذشت او به همسری میرزا هدایت‌الله وزیردفتر آشتیانی درآمد. سومین همسر او میرزا فضل‌الله خان وکیل‌الملک تبریزی طباطبایی دیبا بود. او از سه ازدواج خویش، سه دختر به نام‌های ملوک خانم عشرت‌الدوله، حاجیه زرین‌تاج خانم شوکت‌الدوله و آمنه دفترالملوک و دو پسر به نام‌های محمد مصدق و ابوالحسن دیبا داشت. او از خاندانی بزرگ برآمده بود که پس از عباس میرزا پدربزرگش، عبدالحسین میرزا فرمانفرما نامدارترین و مقتدرترین عضو آن تیره از قاجارها به شمار می‌آمد. او اما همچون پاره‌ای زنان هم‌دوره خویش، کسانی چون اشرف‌الملوک فخرالدوله، راه نیکوکاری در پیش گرفت. نجم‌السلطنه در سال‌های پایانی عمر برآن شد بیمارستانی در زمینی بسازد که از شوهر سوم به ارث برده بود. کار ساخت بیمارستان در سال 1307 خورشیدی آغاز شد و در سال بعد پایان یافت. بیمارستان در 15 آذر 1308 خورشیدی گشایش یافت. او سپس بیمارستان نوبنیاد را که به نام و یاد او «نجمیه» نامیده می‌شد، وقف کرد تا به سلاله واقفان بزرگ تاریخ ایران بپیوندد. او در وقف‌نامه‌ای که برای موقوفه نیک‌نام خود تنظیم کرده بود، آینده و شیوه اداره آن را مقرر کرد. او همچنین برای برآوردن هزینه‌های بیمارستان، زمین‌ها و ملک‌هایی وقف کرد.

شیفته بیمارستانی که برای مردم تهران ساخته می‌شد

روایت‌هایی بسیار درباره شیفتگی نجم‌السلطنه به انجام کار نیکوی ساخت بیمارستان ثبت شده است. او با آنکه در زمان ساخت بیمارستان نزدیک به 75 سال داشت، به اندازه‌ای دوست داشت بر عملیات ساخت بیمارستان نظارت داشته باشد که در عمارتی در همان باغ و زمین وقف‌شده برای بیمارستان مستقر شده بود و مستقیما بر کار کارگران و حتی پرداخت دستمزد آنان نظارت می‌کرد. بیمارستان نجمیه پس از بیمارستان سینا که نخستین نهاد نوین درمانی در ایران معاصر به شمار می‌آمد، در دسته سرآمدان نهادهای مدرن درمانی جای می‌گرفت. این بیمارستان بزرگ با ساختمان‌های زیبا در زمانه‌ای بنیاد گرفت که تهران هنوز به اندازه کنونی گسترش نیافته بود و منطقه آن به نام خیابان دروازه قدیم یوسف‌آباد نامیده می‌شد.

بیمارستان نجمیه که نام و یاد بانویی نیک از کاروان دوستداران فرهنگ و تمدن و جرگه یاریگری و نوع‌دوستی ایرانی را بر پیشانی دارد، ستاره درخشان آسمان وقف در ایران معاصر به شمار می‌آید. ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، از رهروان کاروان زنان نیکوکاری تاریخ و سرزمین ایران به شمار می‌آید. این بانوی نیک‌نام با بنیانگذاری و وقف بیمارستان نجمیه، تاثیری بسیار بر زندگی اجتماعی در تهران معاصر نهاد. او ثروت خود را در این مسیر به دجله وقف سپرد تا همچون پیشینیان، مردم سرزمینش را دریابد و هنگام دردهایشان، درمانی باشد و از ثروت خویش در مسیر بهبودی آنان بهره جوید.

نجم‌السلطنه؛ مقتدر، جسور و کوشا

منصوره اتحادیه، تاریخ‌نگار و استاد دانشگاه، در کتاب «زنانی که زیر مقنعه، کلاهداری کردند (زندگانی ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه)» درباره ویژگی‌ها و زندگی شخصی این بانوی نیکوکار روایت‌هایی جذاب ارائه کرده است. این نویسنده، نجم‌السلطنه را زنی وصف کرده که می‌کوشیده است با بهره‌گیری از ویژگی‌های ذاتی و احتمالا وراثتی، از دایره بسته ذهنی بسیاری از زنان هم‌دوره خویش برون آید. تاریخ‌نگاران به‌ویژه سندهای برجای‌مانده از روزگار زندگی وی، نجم‌السلطنه را زنی مقتدر و جسور اما منتقد بسیاری از مناسبات سیاسی و اجتماعی زمانه خویش تصویر کرده‌اند. اینگونه نگرش‌ها را به‌ویژه در نامه‌هایی به عبدالحسین میرزا فرمانفرما، برادرش می‌توان دریافت. او همچنین از دریچه روایت‌های تاریخی، زنی با اندیشه‌ای روشن اما گفتاری تند به نظر می‌آمده است. همچنین روایت کرده‌اند که زندگانی ساده و بی‌آلایش داشت و ثروت خانوادگی را با انرژی بسیار و ایمان راسخ برای ساختن نخستین بیمارستان مدرن خصوصی تهران هزینه کرد. نجم‌السلطنه سرانجام پس از انجام وعده نیکوکارانه خویش، در سال 1311 خورشیدی درگذشت.

مژگان جعفری/ روزنامه‌نگار

ارسال نظر

advertise advertise advertise advertise advertise advertise advertise
02188004648 , 02188004647 تهران خیابان بیست و هفتم کردستان خیابان اول خیابان بیست و هشتم پلاک 20 تهران خیابان نامجو نبش کوچه محلوجیان پلاک 2 واحد 3